Θεογονία

Ποιητικό έργο του μεγάλου Έλληνα ποιητή Ησίοδου, που αποτελείται από 1022 στίχους.

Το έπος αυτό αναφέρει τη γένεση των ελληνικών θεών και του κόσμου. Όπως λέει ο Ησίοδος στη μυθολογική εξήγηση του κόσμου, πρώτα έγινε το χάος, μετά η Γη, ο Τάρταρος και ο Έρωτας και μια σειρά από θεούς, ημίθεους, νύμφες κ.ά. (βλ. ).

Στο προοίμιο (στ. 1- 115) ο Ησίοδος επικαλείται τις Μούσες και αναφέρεται στον εαυτό του, ο οποίος χρωστούσε το ποιητικό του χάρισμα σε αυτές.

Στους στίχους 116- 153 λέγει πώς έγινε το σύμπαν από το αρχικό Χάος και πώς γεννήθηκε ο Ουρανός και η Γη. Στους στίχους 154- 452 αφηγείται τη γέννηση των Τιτάνων και του Χρόνου και πώς ο Κρόνος ακρωτηρίασε τον Ουρανό και βασίλευσε στη θέση του. Στους στίχους 453- 506 ο Ησίοδος αναφέρει την παράδοση για τους γιους τους οποίους απέκτησε ο Κρόνος από τη Ρέα και την εκθρόνιση του Κρόνου από το Δία. Στους στίχους 507- 616 αναφέρει την παράδοση για τον Προμηθέα και την Πανδώρα. Στους στίχους 617- 880 κάνει λόγο για το θρίαμβο του Δία κατά των Τιτάνων. Στους στίχους 881 - 955 αφηγείται τους διαδοχικούς γάμους του Δία και μιλά για τις θεότητες που γεννήθηκαν από αυτούς.

Τέλος, στους στίχους 955- 1022 λέγει για τα παιδιά του θεού Ήλιου και για τους ήρωες, οι οποίοι γεννήθηκαν από θεές. Στους δυο τελευταίους στίχους ο ποιητής της "Θεογονίας" υπόσχεται ότι θα συνεχίσει το ποίημα με την εξύμνηση των ηρωίδων γυναικών.

Όπως στα "Έργα και Ημέραι" έτσι και εδώ ο Ησίοδος έχει κεντρική ιδέα την επικράτηση της δικαιοσύνης, που στη "Θεογονία" επιβάλλει ο Δίας. Τελειώνει η περίοδος της αστάθειας και ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων έρχεται για να επικρατήσει η τάξη και να επιβληθούν οι νόμοι.

Νεότεροι μελετητές, όπως ο Οtten και ο Guterbock υποστήριξαν ότι η αφήγηση του Ησιόδου για την καταγωγή των θεών προέρχεται από χεττιτικούς μύθους, οι οποίοι κατάγονται από θρύλους των Χουρριτών της δεύτερης χιλιετίας π.Χ. Σύμφωνα με τους μύθους αυτούς, ο θεός Ανού (Ουρανός) εκθρονίστηκε από το θεό Κουμαρμπή, ο οποίος με τη σειρά του εκθρονίζεται από ένα νέο θεό.

Όμως δεν είναι δυνατό να γίνουν δεκτές οι απόψεις αυτές. Οι θρύλοι του Ησιόδου αποτελούν δημιουργήματα της φαντασίας του ελληνικού λαού. Αν τυχόν παράλληλα και σε άλλους λαούς υπάρχουν παρεμφερείς θρύλοι, αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι Έλληνες δανείστηκαν τους γεμάτους πλαστικότητα και ορθολογιστικό πνεύμα θεογονικούς μύθους από αυτούς.

Όπως είδαμε στο τέλος της "Θεογονίας" ο Ησίοδος αναφέρει πρόθεσή του να μιλήσει για τις ηρωίδες γυναίκες. Αυτό έγινε αφορμή για να του αποδοθεί η σύνθεση ποιήματος με τον τίτλο "Κατάλογοι Γυναικών" ή "Ηοίαι" (ο δεύτερος τίτλος προήλθε από τη συνεκφορά "η οία", με το οποίο εισαγόταν η εξύμνηση κάθε ηρωίδας) σε πέντε βιβλία.

Διάφοροι συγγραφείς και οι πάπυροι παραδίδουν αποσπάσματα του έργου αυτού, για την γνησιότητα του οποίου γεννιούνται πολλές αμφιβολίες. Το πιο πιθανό φαίνεται να είναι το ότι στη Βοιωτία είχε δημιουργηθεί ποιητική σχολή, η οποία ασχολούνταν με τη σύνθεση ποιημάτων καταλογικής μορφής.